Niat solat mungkin kelihatan mudah, tetapi pernahkah kita terfikir sama ada apa yang hadir dalam hati ketika mengangkat takbiratul ihram sebenarnya sudah mencukupi?
Ada yang terlalu sibuk menghafal lafaz niat sehingga bimbang apabila tersalah menyebutnya.
Ada juga yang hanya mengangkat tangan dan mengucapkan “Allahu Akhbar” tanpa memahami apa sebenarnya yang perlu diniatkan.
Dalam mazhab Syafie, niat merupakan salah satu rukun solat dan tempatnya ialah di dalam hati.
Lafaz dengan lidah pula bukan syarat sah niat.
Persoalannya, apakah yang perlu hadir dalam niat solat ketika seseorang mahu menunaikan solat fardhu?
3 Perkara Dalam Niat Solat Fardhu
Dalam perbahasan fuqaha mazhab Syafie, niat solat fardhu perlu merangkumi unsur yang diperlukan bagi menentukan ibadah yang sedang dilakukan.
Antaranya:
1. Qasad
Qasad bermaksud sengaja melakukan solat.
Maksudnya, seseorang sedar dan memang bermaksud untuk mendirikan solat, bukan sekadar melakukan pergerakan secara kebetulan.
2. Ta‘arrudh atau fardiyyah
Bagi solat fardhu, seseorang perlu mengetahui bahawa solat yang sedang ditunaikannya ialah solat fardhu.
Contohnya, dia mengetahui bahawa dia sedang menunaikan kewajipan Zuhur, bukan solat sunat empat rakaat.
3. Ta‘yīn
Ta‘yīn pula bermaksud menentukan solat yang hendak dilakukan.
Seseorang perlu mengetahui sama ada dia sedang menunaikan Subuh, Zuhur, Asar, Maghrib, Isyak atau Jumaat.
Justeru, bagi solat Zuhur misalnya, maksud niat solat yang perlu hadir dalam hati secara ringkas ialah: “Aku menunaikan solat fardhu Zuhur.”
Tidak bermaksud seseorang wajib menyusun atau melafazkan ayat tersebut satu persatu di dalam hati.
Yang penting ialah maksud itu hadir dan diketahui ketika memulakan solat.
Niat Solat Tempatnya Dalam Hati, Bukan Wajib Dilafazkan
Antara perkara yang sering menimbulkan kebimbangan ialah lafaz niat solat.
Ada yang mengulang-ulang lafaz sehingga berkali-kali kerana takut tersalah sebut.
Sedangkan niat sebenarnya merupakan amalan hati.
Ulama mendefinisikan niat:
قَصْدُ الشَّيْءِ مُقْتَرِنًا بِفِعْلِهِ، وَمَحَلُّهَا الْقَلْبُ
Maksudnya: “Memaksudkan untuk melakukan sesuatu yang disertai dengan perbuatannya, dan tempat niat adalah di dalam hati.”
Mufti Wilayah turut menjelaskan bahawa seseorang tidak disyaratkan melafazkan niat solat dengan lidah.
Maka, ketika berdiri untuk menunaikan Zuhur, seseorang yang memang mengetahui dirinya mahu menunaikan solat fardhu Zuhur lalu mengangkat takbiratul ihram telah menghadirkan maksud yang diperlukan, walaupun dia tidak menyebut lafaz “Usolli…” dengan lidah.
Begitu juga tidak wajib memasukkan perkara seperti jumlah rakaat, menghadap kiblat, tunai atau qada dan “kerana Allah Taala” sebagai sebahagian unsur wajib niat.
Perkara-perkara tersebut disebut oleh ulama sebagai tidak wajib dimasukkan untuk menjadikan niat solat sah.
Niat Solat Berjemaah, Perlu Sebut ‘Ikut Imam’?
Di sinilah terdapat perincian yang perlu difahami.
Bagi solat fardhu harian seperti Subuh, Zuhur, Asar, Maghrib dan Isyak, seseorang yang mahu menjadi makmum perlu mempunyai niat untuk mengikut imam agar terjalin hubungan imam dan makmum.
Namun menurut pandangan muktamad dalam mazhab Syafie, niat sebagai makmum itu tidak diwajibkan secara khusus serentak ketika takbiratul ihram bagi solat fardhu biasa.
Mufti Wilayah menjelaskan bahawa sekiranya seseorang belum berniat sebagai makmum ketika takbiratul ihram, dia boleh berniat mengikut imam selepas itu.
Namun, menangguhkannya menyebabkan dia kehilangan fadilat berjemaah bagi bahagian sebelumnya.
Jadi, jangan salah faham bahawa niat solat berjemaah langsung tidak memerlukan niat mengikut imam.
Jika seseorang sengaja mengikat pergerakannya dengan imam tanpa niat mengikut imam dalam keadaan tertentu, ia boleh memberi kesan kepada solatnya.
Solat Jumaat Wajib Niat Ikut Imam Ketika Takbiratul Ihram
Solat Jumaat mempunyai hukum yang berbeza.
Allah SWT berfirman:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَاةِ مِن يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَىٰ ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَيْعَ ۚ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ
Maksudnya: “Wahai orang-orang yang beriman! Apabila diserukan azan untuk mengerjakan solat pada hari Jumaat, maka segeralah kamu pergi mengingati Allah dan tinggalkanlah berjual beli. Yang demikian adalah baik bagi kamu jika kamu mengetahui.” (Surah al-Jumu‘ah: 9)
Bagi niat solat Jumaat sebagai makmum, perlu ditambah niat mengikut imam atau menjadi makmum ketika takbiratul ihram.
Secara mudah, maksud yang perlu hadir dalam hati ialah:
“Sahaja aku menunaikan solat fardhu Jumaat, makmum.”
Mufti Selangor menjelaskan bahawa niat mengikut imam wajib dilakukan serentak ketika takbiratul ihram khusus bagi solat Jumaat.
Ini kerana berjemaah merupakan syarat sah solat Jumaat.
Mufti Wilayah turut menyatakan perkara yang sama berdasarkan perbahasan Imam al-Khatib al-Syirbini dalam al-Iqna‘.
Justeru, niat solat Jumaat sebagai makmum tidak boleh disamakan sepenuhnya dengan solat fardhu harian yang lain.
Kesimpulannya, jangan terlalu dibebani dengan susunan lafaz sehingga timbul waswas setiap kali mahu bertakbir.
Apa yang paling penting ialah hati mengetahui solat apa yang sedang kita lakukan, bahawa ia solat fardhu dan kita memang bermaksud melakukannya.
Bagi solat Jumaat pula, makmum perlu memastikan niat mengikut imam turut hadir ketika takbiratul ihram.
Niat solat bukan sekadar ayat yang dihafal dan dilafazkan, tetapi kesedaran dan kehendak hati ketika seorang hamba berdiri menghadap Allah SWT.
Wallahu a'lam.
Tiada ulasan:
Catat Ulasan